Những lớp chữ Khmer trong mái chùa ở An Giang

Nhiều năm qua, cộng đồng người Khmer Nam Bộ, đặc biệt ở An Giang, vẫn bền bỉ duy trì việc học chữ và sử dụng tiếng mẹ đẻ. Những lớp học trong khuôn viên chùa, do các vị sư và những người thầy tình nguyện đứng lớp, đã trở thành nơi trao truyền ngôn ngữ cùng nếp ứng xử truyền thống cho thế hệ trẻ.

Lớp học hè dưới mái chùa

Dù năm học 2025-2026 sắp bắt đầu, chùa Cà Nhung (xã Định Hòa) vẫn rộn tiếng đánh vần. Khoảng 70 học sinh tiểu học và trung học cơ sở về chùa học trong kỳ nghỉ hè, tập đánh vần, tập viết theo hướng dẫn của các vị sư. Đại đức Danh Dô, Phó Trụ trì, là người trực tiếp giảng dạy.

“Chúng tôi dạy đọc, viết, giao tiếp bằng tiếng Khmer để truyền đạt ngôn ngữ của dân tộc, lưu giữ văn hóa dân tộc.” — Đại đức Danh Dô

Bên cạnh con chữ, bài giảng còn lồng ghép đạo làm con, lễ nghĩa trong gia đình và những cách ứng xử như chắp tay chào, vâng lời, kính trọng ông bà, cha mẹ.

Chùa Cà Nhung đã dạy chữ Khmer hơn trăm năm. Trước đây, lớp học từng thu hút hơn 300 học viên, nay chỉ còn vài chục em. Theo Đại đức Danh Thuyền, Phó Trụ trì, nhịp sống hiện đại khiến nhiều gia đình phải ưu tiên mưu sinh. Nhà chùa tranh thủ các dịp lễ hội để vận động phụ huynh, đồng thời nhận được sự hỗ trợ tập vở từ các nhà hảo tâm. Nhiều học trò cũ nay làm thông dịch tiếng Khmer hoặc tham gia hoạt động văn nghệ, văn hóa.

Những người thầy bền bỉ

Thầy Danh Sầm Bách (47 tuổi), giáo viên thể dục Trường Tiểu học Nam Thái 2 (xã Đông Thái), đã tình nguyện dạy chữ Khmer mỗi dịp hè tại chùa Thứ Ba (xã An Biên) từ năm 1999 và thường xuyên tham gia tập huấn phương pháp giảng dạy. Thầy còn đi vận động bà con, phật tử cho con em đến lớp và đưa đón những em không có phương tiện. Em Thị Phương Nga (khu phố 4, xã An Biên) kể cha mẹ đi làm thuê, nhờ thầy đưa rước mà em được đến lớp cùng các bạn.

“Thầy dạy rất tận tình, nắn em từng nét chữ.” — Em Danh Thanh Huy, khu phố 4, xã An Biên

Hằng năm, chùa Thứ Ba mở 10-15 lớp cho khoảng 400 học sinh, duy trì truyền thống này hơn 30 năm, với các điểm học phụ tại những ấp, khu phố đông đồng bào Khmer và hơn 10 người hỗ trợ giảng dạy. Đại đức Danh Song, Phó Trụ trì, cho biết lớp học còn truyền dạy tinh thần tôn sư trọng đạo, hiếu thảo, lễ phép thông qua truyện dân gian, truyền thuyết và phong tục Khmer.

Ở chùa Cỏ Khía cũ (ấp Hòa Lễ, xã Định Hòa), ông Danh Nghe (62 tuổi) đã đứng lớp 25 năm, mỗi khóa khoảng 20 em từ lớp 1 đến lớp 5. Khoảng 50 năm trước, ông vào chùa Thứ Năm (xã Đông Thái) tu học và học chữ Khmer; nay ông đọc, viết thông thạo và có thể dạy cả phép tính bằng chữ Khmer từ lớp 1 đến lớp 5.

Giữ hồn cốt của dân tộc

Giữa giờ học ở chùa Cỏ Khía cũ, các em còn được tìm hiểu văn hóa qua hoa văn và kiến trúc chùa. Trụ trì Danh Ên lưu ý rằng các trường học không có chương trình dạy chữ Khmer, vì vậy lớp học ở chùa giữ vai trò quan trọng. Theo ông, biết đọc, viết chữ Khmer là cách gìn giữ hồn cốt và bản sắc dân tộc.

Sau sáp nhập, An Giang là tỉnh có đông đồng bào Khmer sinh sống. Ông Danh Diễn (ấp Hòa Hớn, xã Định Hòa) mỗi dịp hè đều cho con đi học chữ Khmer, với mong muốn thế hệ sau tiếp tục lưu truyền và phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc.