Tọa đàm về bảo tồn nhà trình tường Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học

Chiều 28/4/2026, tại khu trưng bày ngoài trời của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, đã diễn ra tọa đàm khoa học “Hành trình di sản: Câu chuyện bảo tồn kiến trúc nhà Hà Nhì”. Sự kiện quy tụ các nhà nghiên cứu, chuyên gia cùng những chủ thể văn hóa đến từ xã Y Tý, tỉnh Lào Cai.

Thợ Hà Nhì tự tay tu sửa nhà của dân tộc mình

Tọa đàm được tổ chức ngay sau khi Bảo tàng hoàn tất đợt tu sửa, chỉnh trang ngôi nhà trình tường của người Hà Nhì, thực hiện từ ngày 13 đến 28/4/2026 với sự tham gia trực tiếp của nghệ nhân bản địa.

Bảo tàng đã mời 5 người thợ Hà Nhì từ Y Tý về thi công. Các phần việc gồm:

• Sửa chữa tổng thể ngôi nhà trình tường;
• Sửa chữa chuồng gia súc;
• Dựng mới một số hạng mục liên quan.

Theo Bảo tàng, việc để chính người trong cộng đồng tham gia vừa bảo đảm tính chuẩn xác của công trình, vừa là cách trao quyền, khuyến khích cộng đồng chủ động trong công tác bảo tồn di sản của mình.

Nối tiếp công việc của thế hệ cha ông

Một điểm đặc biệt của đợt tu sửa là sự tiếp nối giữa các thế hệ. Hai người thợ trẻ Ly Xe Xá và Phà Thó Suy đã tiếp tục công việc mà cha ông họ từng đảm nhận hơn hai thập kỷ trước, khi ngôi nhà được phục dựng tại Bảo tàng. Qua đó, không chỉ kỹ thuật xây dựng được trao truyền mà cả ý thức trách nhiệm đối với di sản cũng được tiếp nối.

Di sản nằm ở con người

Phát biểu khai mạc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, cho rằng mỗi công trình kiến trúc trong khu trưng bày ngoài trời không đơn thuần là hiện vật. Theo ông, đó là một “trưng bày chuyên đề sống động”, lưu giữ những câu chuyện văn hóa và tri thức dân gian của cộng đồng. Ông nhấn mạnh giá trị di sản không chỉ nằm ở yếu tố vật chất mà còn ở con người — chủ thể sáng tạo và gìn giữ văn hóa.

Thách thức với kiến trúc truyền thống

Tại tọa đàm, các nhà khoa học và đại diện cộng đồng đã cùng thảo luận về những thách thức mà kiến trúc truyền thống đang đối mặt, nổi bật là áp lực đô thị hóa và tình trạng khan hiếm nguyên vật liệu tự nhiên. Nhiều ý kiến đề xuất các giải pháp thích ứng, trong đó nhấn mạnh việc kết hợp tri thức khoa học với kinh nghiệm bản địa.

Theo Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, hoạt động lần này khẳng định định hướng bảo tồn di sản gắn với đời sống, lấy cộng đồng làm trung tâm. Tọa đàm cũng được xem là cầu nối giữa nghiên cứu và thực tiễn, góp phần đưa giá trị kiến trúc, văn hóa của người Hà Nhì đến gần hơn với công chúng.

Từ góc độ nghiên cứu bảo tàng học, mô hình mời chính chủ thể văn hóa tham gia tu bổ hiện vật kiến trúc cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý: bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ hình thức của công trình, mà còn là không gian để tri thức xây dựng truyền thống tiếp tục được thực hành và trao truyền giữa các thế hệ.