Cô đỡ thôn bản ở Cao Bằng: lặng lẽ giữ an toàn cho mẹ và bé

Ở những xóm vùng cao của tỉnh Cao Bằng, nơi nhiều phụ nữ vẫn sinh con tại nhà, cô đỡ thôn bản (CĐTB) được ví như cánh tay nối dài của ngành y tế. Họ đến từng nhà khám thai, tư vấn dinh dưỡng, vận động sản phụ sinh tại cơ sở y tế và có mặt khi gia đình cần người đỡ đẻ.

Những người mang kiến thức về tận bản

Chị Chu Thị Vân, người H'Mông ở xóm Cốc Phia, xã Quang Trung, huyện Hòa An, đang là nhân viên y tế thôn bản thì được cử đi đào tạo cô đỡ tại Bệnh viện đa khoa tỉnh vào năm 2013. Học xong, chị nhận thêm nhiệm vụ mà không có thêm khoản phụ cấp nào. Xã Quang Trung có hơn 2.700 người, gần một nửa là đồng bào H'Mông; vì kinh tế khó khăn và quan niệm cũ, nhiều phụ nữ ở đây vẫn sinh tại nhà.

Cứ ba tháng một lần, chị Vân đến nhà các sản phụ để khám, dặn dò về ăn uống, lao động và khuyên họ đến cơ sở y tế khi sinh. Có người gọi, dù đêm khuya, chị đều lên đường. Trong gần 10 năm, chị đã thực hiện hơn 100 lượt tư vấn và đỡ đẻ. Có lần ở khu Pản Kèng, dây rốn bị đứt ngay khi em bé chào đời; chị dùng hai chiếc panh kẹp dây rốn, cầm máu, giữ an toàn cho cả mẹ lẫn con.

Tại xóm Bản Riềng, xã Sơn Lộ, huyện Bảo Lạc, muốn đến Trạm y tế xã phải đi hơn 10 km đường đèo dốc. Khoảng 90% phụ nữ trong xóm là người H'Mông và Dao, có tập quán sinh tại nhà. Từ năm 2011, chị Ma Thị Ất đến tận nhà tư vấn, khám thai, vận động chị em tiêm phòng uốn ván, đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ, hướng dẫn nuôi con bằng sữa mẹ và nấu bữa ăn bổ sung. Chị từng cấp cứu thành công một em bé bị ngạt trong ca sinh khó.

“Đó là một sản phụ khó sinh, người nhà tất tả chạy đến gọi tôi, khi đến nơi thì em bé đã bị ngạt.” — Chị Ma Thị Ất

Ở xóm Pác Hoan, xã Nội Thôn, huyện Hà Quảng, chị Dương Thị Tâm ghi chép theo dõi từng sản phụ vào sổ, nhắc lịch tiêm và khám định kỳ, dặn gia đình chuẩn bị trước ngày sinh. Theo chị, nhờ thu nhập khá lên từ trồng gừng và người dân tiếp cận thông tin tốt hơn, số ca sinh tại nhà đã giảm; khi chuyển dạ, hầu hết sản phụ lên Trung tâm y tế huyện.

Đội ngũ cần được tiếp sức

Bà Triệu Thị Hoa, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cao Bằng, đánh giá vai trò của CĐTB rất quan trọng ở một tỉnh miền núi có tỷ lệ sinh tại nhà còn cao, nhất là tại Bảo Lạc, Bảo Lâm và Hà Quảng. Toàn tỉnh có 124 CĐTB, đều là người dân tộc thiểu số, được đào tạo trong chín tháng; trong đó 69 người không kiêm nhiệm y tế thôn bản và không có phụ cấp.

Ông Triệu Văn Tuyên, Trưởng Trạm y tế xã Quang Trung, cho biết khoảng 80-90% phụ nữ H'Mông trong xã sinh tại nhà và chỉ đến cơ sở y tế khi đẻ khó. Dù vậy, hơn chục năm qua xã không có ca tử vong mẹ hoặc con khi sinh.

Tuy nhiên, đội ngũ này còn mỏng và thiếu thốn. Huyện Hà Quảng có 113 xóm nhưng chỉ 24 CĐTB đang hoạt động, phân bố không đều, vẫn còn xã chưa có cô đỡ. Bộ dụng cụ cấp cho CĐTB phần lớn đã hỏng hoặc hết hạn. Chị Hoàng Thị Nga, Khoa Chăm sóc sức khỏe sinh sản, Trung tâm y tế huyện Hà Quảng, mong có kinh phí hỗ trợ đầy đủ cùng các lớp tập huấn, đào tạo thêm cho đội ngũ.