Sắc chàm trên trang phục của người Hà Nhì ở bản Pa Pảng

Bản Pa Pảng thuộc xã Nậm Ban, huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu, nằm ở vùng biên giới Tây Bắc. Bản có 41 hộ với 167 nhân khẩu, trong đó người Hà Nhì chiếm khoảng 95,8%. Toàn xã Nậm Ban có 420 hộ thuộc ba dân tộc H'Mông, Mảng và Hà Nhì. Pa Pảng hiện vẫn thuộc diện khó khăn, đời sống bà con chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, phụ thuộc nhiều vào thời tiết; người Hà Nhì ở đây sống quần cư.

Dù kinh tế còn chật vật, người dân Pa Pảng vẫn giữ gìn phong tục và đặc biệt là bộ trang phục truyền thống. Theo ghi nhận của Báo Nhân Dân, trang phục ấy không chỉ xuất hiện trong ngày hội mà hiện diện ngay trong đời sống hằng ngày của bản.

Màu chàm và đường kim thêu tay

Trang phục của phụ nữ Hà Nhì ở Pa Pảng lấy màu chàm sẫm làm chủ đạo. Nền vải là vải lanh dệt thủ công, trên đó được điểm xuyết các mảng thêu tay. Đi kèm bộ áo là khăn quấn đầu cùng các món trang sức như vòng cổ, vòng tay và khuyên tai.

Hoa văn thêu trên trang phục mô phỏng hình lá cây, bông hoa và các họa tiết hình học. Những mô típ này được hiểu là biểu tượng cho sự sinh sôi, nảy nở và tinh thần gắn kết cộng đồng của người Hà Nhì.

So với nữ giới, trang phục nam giới đơn giản và mộc mạc hơn, thường gồm áo dài và quần ống đứng, cũng mang màu chàm.

Những trở ngại trong bảo tồn

Việc gìn giữ văn hóa truyền thống ở Pa Pảng không hề dễ dàng. Bài báo chỉ ra rằng bên cạnh điều kiện kinh tế khó khăn, một số hủ tục lạc hậu vẫn còn tồn tại, ảnh hưởng tới kinh tế, xã hội và sự phát triển chung của bản.

Trong bối cảnh đó, nhiều giải pháp được đặt ra nhằm giữ cho bộ trang phục Hà Nhì tiếp tục sống trong cộng đồng:

• Mở các lớp tập huấn kỹ năng bảo tồn trang phục dân tộc Hà Nhì;
• Vinh danh những nghệ nhân giỏi nghề thủ công liên quan đến trang phục truyền thống;
• Tổ chức lớp dệt, thêu truyền thống cho người dân;
• Khôi phục các lễ hội gắn với trình diễn trang phục;
• Phát triển du lịch cộng đồng, gắn bảo tồn trang phục với quảng bá văn hóa Hà Nhì;
• Đưa giáo dục văn hóa dân tộc vào trường học và phát huy vai trò của thanh niên, phụ nữ.

Khung chính sách đến năm 2030

Các giải pháp trên nằm trong định hướng chung của Quyết định số 209/QĐ-BVHTTDL của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, phê duyệt Đề án “Bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số Việt Nam trong giai đoạn hiện nay”, được thực hiện đến năm 2030.

Với một bản nhỏ nơi biên giới như Pa Pảng, mỗi bộ áo chàm thêu tay vẫn được mặc hằng ngày là một cách lưu giữ bản sắc. Việc tiếp tục truyền nghề dệt, thêu và tạo sinh kế từ du lịch cộng đồng được kỳ vọng sẽ giúp trang phục truyền thống Hà Nhì không bị mai một trước nhịp sống mới.