Bằng Thành tìm hướng đi mới từ cây sa nhân và du lịch bản Sán Chỉ

Bằng Thành là xã nằm ở cực bắc tỉnh Thái Nguyên, địa bàn rộng, dân cư thưa và thuộc diện đặc biệt khó khăn. Tổng diện tích tự nhiên của xã hơn 20.822 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm trên 18.752 ha. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo vẫn ở mức cao.

Sa nhân dưới tán rừng và bài toán liên kết

Giai đoạn 2023–2025, xã triển khai 4 dự án hỗ trợ trồng sa nhân với sự tham gia của 185 hộ, gồm hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Các hộ được hỗ trợ một phần vốn, đồng thời được hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc.

Ông Ma Văn Lệ ở thôn Giáo Hiệu là một trong những người mạnh dạn làm trước. Gia đình ông đã thu hoạch hai lứa, năng suất đạt 1,3 tấn/ha, giá bán dao động từ 30.000 đến 65.000 đồng/kg.

“Tôi thấy đây là cây trồng dễ chăm sóc.” — Ông Ma Văn Lệ, thôn Giáo Hiệu

Hiện toàn xã có hơn 30 ha sa nhân. Tuy vậy, diện tích còn manh mún, quy mô hộ nhỏ lẻ, đường vào khu sản xuất khó đi, mối liên kết với hợp tác xã, doanh nghiệp và đơn vị thu mua, chế biến còn lỏng lẻo. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hoàng Văn Tiền cho biết, sau nhiều lần khảo sát, xã dự kiến quy hoạch khoảng 690 ha vùng nguyên liệu tập trung, sử dụng nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia và vốn đầu tư xã hội.

Cách làm mới là chuyển từ “trồng cho có diện tích” sang phát triển vùng nguyên liệu gắn với rừng và hệ sinh thái, theo chuỗi từ nông dân đến tổ hợp tác, hợp tác xã, khâu thu gom, sơ chế rồi ra thị trường; doanh nghiệp và cơ sở chế biến làm cầu nối với đầu ra.

Du lịch từ bản người Sán Chỉ ở Khâu Đấng

Bên cạnh nông, lâm nghiệp, Bí thư Đảng ủy xã Đào Duy Hưng cho biết du lịch được xác định là lĩnh vực ưu tiên.

“Từ nhỏ đến lớn, từ cái mình có đến cái thị trường cần.” — Bí thư Đảng ủy xã Bằng Thành Đào Duy Hưng

Đầu tháng 9, khu Khâu Đấng thuộc thôn Ngã Ba bắt đầu triển khai dự án hỗ trợ bảo tồn làng, bản và văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Khâu Đấng có 36 hộ người Sán Chỉ sinh sống, còn giữ được 33 nếp nhà sàn cổ nguyên vẹn; nơi đây được biết đến với cọn nước, nghề dệt vải, thổ cẩm truyền thống và điệu múa mặt nạ ma.

Xã đã mời chuyên gia của Viện Văn hóa Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) hỗ trợ xây dựng đề án phát triển du lịch đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trước mắt, địa phương chọn 2–3 sản phẩm có thể triển khai ngay, hình thành ít nhất một mô hình du lịch cộng đồng vận hành được, xác định nguồn khách và kết nối các tuyến đến Bằng Thành.

Hạ tầng, tín dụng và mục tiêu đến năm 2030

Về sản xuất, năng suất lúa đạt 50 tạ/ha, ngô đạt 39 tạ/ha. Nhiều tuyến đường giao thông và công trình nước sạch đã hoặc đang được xây dựng. Toàn xã có 21 hợp tác xã, 15 doanh nghiệp và 518 hộ kinh doanh đang hoạt động.

Chín tháng đầu năm 2026, xã giải ngân hơn 35 tỷ đồng vốn tín dụng chính sách cho 908 lượt hộ vay; tổng dư nợ đạt trên 160 tỷ đồng.

Đến năm 2030, Bằng Thành đặt mục tiêu chuyển đổi 600 ha đất lúa, ngô kém hiệu quả sang cây trồng giá trị cao và cây dược liệu, nâng thu nhập bình quân đầu người tăng 50% so với năm 2025 và cứng hóa trên 95% đường từ trung tâm xã đến trung tâm thôn.