Tháp Bà Ponagar được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt

Ngày 17/1/2025, Phó Thủ tướng Lê Thành Long ký Quyết định số 152/QĐ-TTg xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đợt 17 năm 2025, gồm 5 di tích. Tháp Bà Ponagar ở tỉnh Khánh Hòa là một trong số đó.

Đền tháp thờ Mẹ xứ sở của người Chăm

Di tích tọa lạc trên đồi Cù Lao, phường Vĩnh Phước, thành phố Nha Trang. Công trình được xây dựng trong khoảng thế kỷ VIII đến thế kỷ XIII để thờ nữ thần Ponagar, vị Mẹ xứ sở của người Chăm. Người Chăm gọi tháp là "Kalan", nghĩa là đền hay tháp.

Quần thể được bố cục trên ba tầng: tháp Cổng, Mandapa và khu đền tháp. Hiện còn năm công trình gốc nằm trên hai tầng Mandapa và khu đền tháp. Mandapa có niên đại khoảng thế kỷ XI, được các nhà nghiên cứu cho là nơi người hành lễ chuẩn bị lễ vật trước khi vào tháp.

Bốn ngọn tháp còn đứng vững

Khu đền tháp ban đầu có sáu tháp; nay còn bốn, hai tháp phía sau chỉ còn lại phần móng. Mỗi tháp thờ một vị thần riêng:

• Tháp Đông Bắc (tháp Chính): cao khoảng 23 m, xây lần đầu vào các năm 813–817 và được dựng lại vào khoảng giữa thế kỷ XI. Tháp thờ nữ thần Ponagar; theo truyền thuyết của người Việt, tháp gắn với Thiên Y A Na Thánh Mẫu.
• Tháp Nam: cao 18 m, niên đại thế kỷ XIII, thờ thần Shiva; người Việt gọi là tháp "Ông".
• Tháp Đông Nam: nhỏ nhất, cao 7,1 m, niên đại khoảng thế kỷ XI–XII, thờ thần Skandha.
• Tháp Tây Bắc: cao 9 m, thờ thần Ganesha, là tháp còn nguyên vẹn nhất. Bia ký ghi niên đại năm 817, nhưng tháp đã qua nhiều lần tu sửa, lần cuối vào khoảng thế kỷ XIII.

Trung tâm tín ngưỡng và điểm giao thoa văn hóa

Không chỉ là công trình kiến trúc cổ, Tháp Bà Ponagar còn là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của cư dân nhiều vùng. Ông Trần Đức Hà, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Khánh Hòa, nhận định:

"Nơi đây đã trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của người dân khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên." – Ông Trần Đức Hà

Lễ hội Tháp Bà Ponagar đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2012. Tại di tích, du khách còn được xem biểu diễn múa Chăm và trình diễn dệt thổ cẩm. Tháp Bà vì thế vừa là chốn linh thiêng, vừa là điểm đến thu hút khách trong và ngoài nước, đồng thời là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa, tín ngưỡng giữa các dân tộc.

Ông Lê Văn Hoa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao, khẳng định Tháp Bà Ponagar là niềm tự hào của người dân Khánh Hòa.

Việc được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt góp phần nâng tầm vị thế của di tích ở trong nước và quốc tế. Đây cũng là động lực để tỉnh Khánh Hòa đẩy mạnh công tác bảo tồn, tu bổ, gìn giữ quần thể kiến trúc nghìn năm tuổi này cho các thế hệ sau.