Cơm lam, cá suối và hương vị đại ngàn của đồng bào A Lưới

Trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc miền núi thành phố Huế lần thứ I năm 2026, Lễ hội Ẩm thực truyền thống được tổ chức tại xã A Lưới 2. Tám đội thi đến từ các xã A Lưới 1, A Lưới 2, A Lưới 3, A Lưới 4, A Lưới 5, Nam Đông, Khe Tre và phường Phong Điền đã mang tới những món ăn đặc trưng của đồng bào Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu đang sinh sống ở A Lưới, Nam Đông và Khe Tre.

Từ ống cơm lam đến rau rừng

Món được chú ý nhất là cơm lam, thức ăn quen thuộc của người Tà Ôi, Pa Cô mỗi khi đi rừng, đi nương. Gạo nếp được ngâm bằng nước suối, cho vào ống nứa non rồi nướng trên than hồng cho đến khi chín thơm.

Bên cạnh cơm lam, thực khách được thưởng thức thịt nướng ống tre, thịt lợn bản nướng lá rừng, gà đồi nướng mắc khén, cá suối nướng, ếch rừng nướng, canh bồi, bánh sừng trâu, bánh a quát. Các loại rau rừng như rau dớn, tàu bay, măng rừng, đọt mây cũng có mặt trong mâm cỗ. Gia vị chủ yếu lấy từ tự nhiên: tiêu rừng, các loại lá thơm và ớt bản địa.

Nghệ nhân ẩm thực Hồ Thị Xoa (xã A Lưới 3) cho biết các món ăn gắn chặt với đời sống thường ngày, và người Tà Ôi luôn cố gắng giữ cách chế biến truyền thống.

Mỗi món ăn là một câu chuyện

Với đồng bào miền núi, ẩm thực không chỉ để ăn no. Các món ăn gắn với những chuyến đi rừng, đi nương và với lễ hội như lễ mừng lúa mới, lễ cưới. Mỗi món phản ánh điều kiện tự nhiên, tín ngưỡng và tinh thần cố kết cộng đồng, đồng thời chứa đựng tri thức dân gian được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Già làng Hồ Văn Hạnh (xã A Lưới 1) cho rằng mỗi món ăn đều mang ký ức của dân tộc mình, và việc tổ chức lễ hội ẩm thực giúp lớp trẻ hiểu và tự hào hơn về truyền thống. Du khách Nguyễn Văn Hưng đến từ TP Huế chia sẻ, điều anh thích là được nghe chính người dân kể về cách làm và ý nghĩa từng món.

Hướng đi cho du lịch ẩm thực

Theo Sở Du lịch TP Huế, du khách ngày càng muốn trải nghiệm đời sống bản địa: ăn bữa cơm trên nhà sàn, tự nướng cơm lam hay theo người dân vào rừng hái rau. Nếu được tổ chức bài bản, những trải nghiệm này có thể trở thành sản phẩm du lịch.

Tuy vậy, ẩm thực vùng cao vẫn đối mặt nhiều thách thức: lớp trẻ ít học hỏi nên một số món có nguy cơ mai một; quy trình chế biến chưa được chuẩn hóa; an toàn thực phẩm chưa bảo đảm đầy đủ; thương hiệu còn hạn chế. Các giải pháp được đề xuất gồm khảo cứu, sưu tầm và lập hồ sơ món ăn; khuyến khích nghệ nhân truyền dạy; xây dựng vùng nguyên liệu sạch; thiết kế tour du lịch cộng đồng có trải nghiệm ẩm thực. Đại diện một công ty lữ hành cũng đề nghị thành phố xây dựng chương trình bảo tồn ẩm thực vùng cao bài bản hơn, kèm chính sách hỗ trợ người dân.

Phó Chủ tịch UBND xã A Lưới 2 Nguyễn Xuân Thương, Trưởng Ban Tổ chức Ngày hội, nhận định bảo tồn ẩm thực truyền thống vừa giúp giữ gìn bản sắc, vừa tạo thêm thu nhập cho người dân.